Yüksek Tansiyon

Kan basıncı, kanı damar duvarına karşı iten kuvvettir. Her kalp atımında kalp kanı arterlere pompalar. Kalp attığı sırada kan basıncı maksimum olur. Bu sistolik kan basıncı (büyük kan basıncı) olarak adlandırılır. Kalp dinlendiğinde –atışlar arasında- kan basıncı azalır. Bu diyastolik kan basıncıdır (küçük kan basıncı).

Kan basıncı gün içerisinde değişiklik gösterir. Uykudayken düşüktür ve uyandığınızda artar. Heyecan, sinir veya eforla artar.
Kan basıncı ölçümleri sistolik ve diyastolik kan ölçümlerini içerir. Genellikle artarda yazılırlar. Yapılan ölçüm

• 120/80 veya daha düşükse normal kan basıncı
• 140/90 veya üzerindeyse yüksek kan basıncı
• Büyük olan değer 120 ve 139 arasındaysa veya küçük olan değer 80 ve 89 arasındaysa prehipertansiyon (ara yüksek tansiyon) denir.

Yüksek kan basıncı genellikle belirti vermez ama inme, kalp yetmezliği, kalp krizi ve böbrek yetmezliği gibi çok ciddi problemlere yol açabilir. Doğru beslenme, yaşam tarzı ve gerekiyorsa doktorunuzun verdiği ilaçlarla kan basıncınızı kontrol altına alabilirsiniz.

Normal kan basıncı değerleri nedir?

120/80 mmHg ve altı değerler normal olarak değerlendirilmektedir. Genel olarak düşük olması iyi kabul edilir. Bununla birlikte çok düşük kan basıncı kontrol edilmelidir.

Yüksek kan basıncı nedir?

Yüksek kan basıncı, 140/90 mmHg değerinden daha yüksek kan basıncına denir. Yüksek kan basıncı oluştuktan sonra genellikle hayat boyu devam eder ama tedavi edilebilir ve kontrol altına alınabilir.

Yüksek kan basıncına sessiz katil de denmektedir zira genellikle belirti vermez. Bazı hastalar, kalp, beyin veya böbreklerinde bir sıkıntı olmadan böyle bir problemleri olduğunun farkına varmaz. Yüksek kan basıncı tedavi edilmediğinde şunlara sebep olabilir:

• Kalp boyutu artabilir ve kalp yetmezliğine sebep olabilir.
• Damarlarda anevrizmalar oluşabilir.
• Böbrek damarları daralabilir ve böbrek yetmezliğine sebep olabilir.
• Vücuttaki arterler daha hızlı “sertleşebilir”. Bu durum kalp krizi, inme, böbrek yetmezliği veya ampütasyona sebep olabilir.
• Gözdeki damarlar yırtılabilir veya kanayabilir, bu değişiklikler körlükle sonuçlanabilir.

Yetişkinler için kan basıncı seviyesi kategorileri (mmHg)

Kategori	Sistolik (Büyük)	Diyastolik (Küçük)
Normal	120’den düşük	80’den düşük
Prehipertansiyon	120–139	80–89
Yüksek kan basıncı
Seviye 1	140–159	90–99
Seviye 2	160 veya daha yüksek	100 veya daha yüksek
a 18 yaş veya üzeri, yüksek tansiyon için herhangi bir tedavi almayan, ciddi hastalığı olmayan, diyabet ve böbrek hastalığı gibi problemi olmayan yetişkinler.

Sistolik veya diyastolik kan basınçları farklı kategoriye girerse, yüksek kategori dikkate alınmalıdır, örneğin 160/80 mmHg seviye 2 hipertansiyon olarak değerlendirilmelidir.

Yukarıdaki tabloya ek olarak, diyabet ve kronik böbrek hastalarında kan basıncı değerinin 130/80 mmHg veya üstü olması da yüksek kan basıncı/hipertansiyon olarak değerlendirilir.

Bazı kişilerin kan basıncı sadece muayene sırasında yüksek çıkmaktadır. Bu duruma “beyaz önlük hipertansiyonu” denmektedir. Doktorunuz böyle bir durumdan şüphelendiğinde kan basıncınızı evde ölçmenizi isteyebilir. Bunu anlamanın başka bir yolu da 24 saat boyunca yarım saatte bir kan basıncı ölçümü yapan cihazların kullanılmasıdır.

Yüksek kan basıncının sebebi nedir?

Çoğu kişide yüksek kan basıncına sebep olan spesifik neden bilinmemektedir. Bu durum esansiyel veya primer hipertansiyon olarak adlandırılır. Esansiyel hipertansiyonun sebebini bulmaya yönelik bilimsel çalışmalar devam etmektedir.

Bazı bireylerde, yüksek kan basıncı başka ilaçların veya hastalıkların sonucunda oluşabilir. Yüksek kan basıncının sebebi bilindiğinde buna sekonder hipertansiyon denir.

Kimler yüksek tansiyon riski taşımaktadır?

Bireylerin çoğunda yüksek tansiyon yaşlanmayla ortaya çıkmaktadır. Aşağıdakiler sizin için geçerliyse yüksek kan basıncı riskiniz artmıştır:

• Fazla kiloluysanız
• 45 yaş üstü erkek veya 55 yaş üzeri kadınsanız
• Ailenizde yüksek kan basıncı olan varsa
• Prehipertansiyonunuz varsa (120–139 / 80–89 mmHg arası kan basıncı)

Kan basıncını artırabilecek diğer sebepler:

• Fazla tuz tüketmek
• Fazla alkol tüketmek
• Yeterince potasyum almamak
• Yeterli fiziksel aktivitede bulunmamak
• Çeşitli ilaçlar
• Uzun süren stres altında kalmak
• Sigara içmek

Yüksek kan basıncının belirti ve şikayetleri nelerdir?

Yüksek kan basıncı uzun yıllar belirti vermeyebilir. Genellikle muayene veya kan basıncı kontrolü sırasında anlaşılır.

Kan basıncı ölçümünden önce neler yapılmalı?

• Kan basıncı ölçümünden 30 dk öncesinden itibaren sigara veya kahve içmeyin.
• Kısa kollu giyinin.
• Ölçümden önce tuvalete gidin, dolu bir mesane ölçümü etkileyebilir.
• Ölçümden önce 5 dk oturun.

Yüksek kan basıncı nasıl tedavi edilir?

Kan basıncı kontrolünde ilk basamak sağlıklı bir yaşam tarzı sürmektir.

• Tuz ve sodyumu kesmek, meyve, sebze, düşük yağlı süt ürünleri tüketmek
• Fazla kiloları vermek ve sağlıklı kiloyu muhafaza etmek
• Fiziksel olarak aktif olmak (örneğin her gün yarım saat yürümek)
• Sigarayı bırakmak
• Alkol alımını kısıtlamak

Bazen, sağlıklı bir yaşam tarzına geçtikten sonra bile yüksek kan basıncı problemi devam etmektedir. Böyle durumlarda, kan basıncı kontrolü için ilaç kullanmak gerekmektedir. İlaçlar yüksek kan basıncı için şifa olmayacaktır ama onu kontrol etmenizi sağlayacaktır.

İlaçlar

Kan basıncını düşüren ilaçların farklı çalışma mekanizmaları vardır. Genellikle iki veya daha fazla ilaç bir arada daha etkili olmaktadır. Bazı ilaçlar vücudunuzdaki fazla sıvı ve tuzu atarak bazıları da kalp atışını yavaşlatarak veya damarlarınızı gevşeterek ve genişleterek etki gösterir.

Yüksek kan basıncı tedavisinde kullanılan ilaç grupları:

• Diüretikler, ya da idrar söktürücüler, böbreklerinizin fazla su ve tuzu atmasını sağlayarak etki ederler. Farklı tiplerde diüretikler vardır ve genellikle diğer tansiyon ilaçlarıyla beraber kullanılırlar.
• Beta blokerler kalp hızını ve kasılma gücünü azaltırlar, böylece kalp, damarlara daha az kan pompalayarak basıncı azaltır.
• ACE inhibitörleri, damarların kasılmasına sebep olan ve anjiyotensin II denilen hormonun yapılmasını engelleyerek damarların daralmasını önler, kan basıncını düşürür.
• Anjiyotensin II reseptör blokerleri (ARB), damarları anjiyotensin II’nin etkisinden korur. Sonuç olarak damarlar genişler ve kan basıncı düşer.
• Kalsiyum kanal blokerleri, kalsiyumun kalp ve damar kas hücrelerine girmesini engeller, böylece damarlar genişler ve kan basıncı düşer.
• Alfa blokerler, damarların daralmasına sebep olan sinir uyarısını azaltarak etki gösterir.
• Vazodilatörler direkt olarak damar kasını gevşetir ve kan basıncını düşürür.
  

Yüksek kan basıncıyla yaşamak

• Kan basıncınızı tarih ve saati ile düzenli olarak not edin.
• Doktorunuzla, ilaçların dozu ve alım şekliyle ilgili konuşun.
• İlaca bağlı olarak istenmeyen etkiler olduğunu düşünüyorsanız doktorunuzla konuşun.
• İlaçlarınızı düzenli olarak ve söylendiği şekilde alın.
• Kontrollerinizi aksatmayın.
• Sağlıklı yaşam alışkanlığı edinin, örneğin sağlıklı bir beslenme seçin, düzenli fiziksel aktivite yapın ve sigara içmeyin
• Doktorunuzla tedaviniz ve kan basıncınızı düşük tutmak için neler yapmanız gerektiğini konuşun.

Yüksek kan basıncının belirtisi olmadığını unutmayın. Eğer yüksek kan basıncınız varsa, bunu hissederek fark etmeniz mümkün olmayacaktır.

Önemli noktalar

• Normal kan basıncı 120/80 mmHg’nin altıdır.
• Kontrol altına alınmamış yüksek kan basıncı tehlikelidir ve inme, kalp yetmezliği, kalp krizi, böbrek yetmezliği ve körlüğe sebep olabilir.
• Sistolik (büyük) kan basıncınız 120–139 arası veya diyastolik (küçük) kan basıncınız 80–89 arasında ise prehipertansiyonunuz vardır.
• Sistolik (büyük) kan basıncınız 140 ve üstü veya diyastolik (küçük) kan basıncınız 90 veya üstü ise bu durumda yüksek kan basıncınız(hipertansiyon) var demektir.
• Diyabet veya kronik böbrek yetmezliğiniz varsa, sistolik (büyük) kan basıncınız 130 veya üstü veya diyastolik (küçük) kan basıncınız 80 veya üstü ise bu durumda yüksek kan basıncınız(hipertansiyon) var demektir.
• Yüksek kan basıncı sessiz katil olarak da adlandırılmaktadır zira genellikle belirti ve şikayet vermez.
• Kan basıncı ölçümü hızlı ve kolaydır.
• Yüksek kan basıncınızı sağlıklı bir yaşam ve gerekiyorsa ilaçlar ile kontrol altına alabilirsiniz.
• Kan basıncı ölçümlerinizi kaydetmeniz önemlidir.
• Sağlıklı bir yaşam tarzı seçerek yüksek kan basıncı oluşumunu engelleyebilirsiniz.